Вестфалийн энхийн гэрээ

Вестфалийн энхийн гэрээ нь Европ тивд өрнөсөн шашин хоорондын 30 жилийн дайны төгсгөлд тухайн үеийн Европын их гүрнүүдийн хооронд байгуулагджээ. Энэхүү 30 жилийн дайны шалтгаан нь тухайн үеийн Ариун Ромын Эзэнт улсын доторхи шашин хоорондын зөрчлөөс үүдэлтэй бөгөөд 1608 онд байгуулагдсан Протестант Нэгдэлийн эсрэг католик шашинтнууд 1609 онд өөрсдийн Католик Холбоог байгуулсан ба эдгээр шашны холбоог Европын бусад улсууд дэмжсэнээр 30 жилийн дайн эхэлсэн ажээ. Дайнд нэг талаас Протестант Нэгдэл, Швед, Франц, Чех, Дани, Голланд, Шотланд, Англи, Саксон, Хаант Орос нөгөө талаас Католик Холбоо, Ариун Ромын Эзэнт улс, Австри, Бавари, Испани, Португал, Польш улсууд оролцсон байна. Дайнд Турк, Швейцариас бусад бүх Европын улсууд оролцож Чехийн, Данийн, Шведийн, Франц-Шведийн гэсэн 4 үе шаттайгаар явагдсан бөгөөд 30 жил үргэлжилсэн дайны эцэст 1648 оны 5 сарын 15-нд Оснабрюкд Швед болон Протестант улсууд Ариун Ромын Эзэнт улстай, 1648 оны 10 сарын 24-нд Мюнстерт Франц улс Католик улсуудтай тус тус энх тайвны чуулга уулзалтыг хийж үр дүнд нь Вестфалийн энхийн гэрээг байгуулжээ.

Вестфалийн энхийг гэрээгээр Швед улс Европын их гүрэн болж Балтийн тэнгис орчимд өөрийн ноёрхолыг тогтоож, Франц нь Испани болон Габсбургийн (Австри) холбоог таслан, Эльзас болон Лотарингийг өөртөө нэгтгэж, гэрээг баталсан улсууд Голланд, Швейцарийн Холбооны улс, Савой, Милан, Генуя зэрэг хуучин Ариун ромын эзэнт улсын мэдэлд байсан улсуудын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрч, Германы ханлигуудын хувьд томоохон өөрчлөлт гарч Бранденбург (Прусс) өөрийн газар нутаг, нөлөөний хүрээгээ тэлж, Бавари болон Саксон өөрсдийн байр суурийг нэмэгдүүлж чаджээ.

Вестфалийн энхийн гэрээний үр дүнд Европын улс төрийн бодлогод шашны хүчин зүйлс чухал байхаа больж харин эдийн засаг, геополитик, эзэнт гүрний бодлого Европын улсуудын гадаад бодлогод гол байр суурь эзлэх болжээ. Мөн Вестфалийн гэрээ нь улс үндэстний тэгш эрхийн зарчим, Олон улсын асуудлыг энх тайвны замаар шийдвэрлэх зарчим, хамтын дэг журмыг тогтоох зарчим гэх мэт үндсэн зарчмууд бүхий орчин үеийн ОУЭЗ-н үндсийг тавьж өгснөөрөө онцлог юм.

Энэхүү 30 жилийн дайны төгсгөлд ОУХ-ны Вестфалийн систем тогтсон бөгөөд ОУХ-ны Вестфалийн системийн үндсэн зарчмууд тогтсон өнөөдрийг хүртэл ямар нэгэн хэмжээгээр үйлчилж байна хэмээн ойлгож болно.

Вестфалийн системийн үндсэн зарчмууд:

1. Үндэсний ашиг сонирхолыг дээдлэх зарчим

2. Хүчний тэнцвэрийн зарчим

3. Үндэсний төрт улсыг хүлээн зөвшөөрөх зарчим

4. Төрт улсын бүрэн эрхийн зарчим:

5. Улс гүрний дотоод хэрэгт үл оролцох зарчим

6. Европын улсуудын тэгш эрхийн зарчим

7. Гэрээ хэлэлцээрээр хүлээсэн үүргээ шударгаар биелүүлэх зарчим

8. Олон улсын харилцаанд яриа хэлэлцээр буюу дипломат ажиллагаа болон ОУЭЗ-г хэрэглэх зарчим тус тус багтана.

Энэ үеэс Европд харьцангуй тогтвортой төвлөрсөн засгийн газар, хүн ам, албан ёсны хил үүсч, улс орнуудын хоорондын дипломат харилцааны эрх зүйн үндэс тавигдаж, чухамхүү энэ үеэс Европ нь дэлхийн бодлого, ОУХ-нд гол байр суурь бүхий бүс нутаг болсон юм.