Унгарын хэрэг явдал

Дэлхий 2 дугаар дайны дараа Унгарын эдийн засаг тогтвортойгоор өсч инфляцийн төвшин дэлхийн аль ч улсад байхгүйгээр тогтворжсон байна. Гэвч 1949 оноос Унгарын Засгийн газрын эрхийг Матьяш Ракоши тэргүүтэй коммунистууд авснаар нэг хүнийг тахин шүтэх явдал, хэлмэгдүүлэлт газар авч олон намын тогтолцоог халж, ганц комунист намын үйл ажиллагааг хуульчилсан. 1953 онд Сталин нас барж Ракошийг Засгийн эрхээс буулгаж ерөнхий сайдаар Имре Надь-ийг сонгосон. Имре Надь Унгарын Социлист системийнх нь хүрээнд ардчилах, хүний эрх чөлөөг хүндэтгэн үзэх, мөн Унгарын гадаад бодлого нь Бандунгийн 10 зарчимд тулгуурласан төвийг сахих бодлого байх ёстой гэж үзсэн. 1955 онд Австри төвийг сахих улс болсноор Холбоотны цэргүүд Австриас гарсан бөгөөд энэ үйл явдал нь УнгарынТөвийг сахисан бодлого явуулахад хүргэсэн. ЗХУ-п Хрущёв засгийн эрхэнд гарч ЗХУ-н дотоодод нэг хүний тахин шүтэхийн хор уршгийг арилгах алхмуудыг хийж эхэлснээр хөрш зэргэлдээ социалист орнуудад нь мөн ардчиллын замаар орох оролдлого хийсний нэг нь 1956 оын 10 сарын 23-ны Будапештэд болсон оюутны жагсаал юм. Унгарын оюутны жагсаалын коммунистууд зориуд өдөөн хатгалт хийж жагсагчид болон ЗХУ-н цэргийнхний хооронд мөргөлдөөн эхэлж улмаар зэвсэгт тэмцэл болон даамжирсан. ЗХУ-н тал цэргээ Будапештээс гаргах шийдвэрээ гаргасан. ЗХУ-Унгарын харилцаа, Унгарын цаашдын статус мөн ЗХУ-гийн цэргийн асуудлаар хэлэлцээр хийх зорилготойгоор ЗХУ-ын дээд хэмжээний төлөөлөгчид Будапештэд ирсэн. Уг хэлэлцээрээр ЗХУ засгийн газрын тунхаглалыг Унгарын талд танилцуулсан, Зөвлөлтийн декларацийг гаргасан. Энэ тунхаглалд ЗХУ Унгарын дотоод хэргийн асуудалд оролцохгүй байх үүргийг авсан. Гэвч хэлэлуээрийн үед ЗХУ-ын цэргийн Ерөнхий Командлагч цэргийн хүчээ Унгарын хил рүү татах ажлыг эхлүүлсэн. Энэ үед Дэлхийн анхаарал Суэцийн Сувгийн хямралд хандсан байсныг ашиглан 1956 оны 11 сарын 04 нд 200000 орчим цэрэгтэй ЗХУ-гийн арми Унгарийн хилийг даван орж ирсэн. Ингээд 3 өдөр дараалсан байлдааны эцэст босогчид ялагдаж Унгарт эхэлсэн Ардчилсан хөдөлгөөн дарагдаж Засгийн эрхийг Янош Кадар тэргүүтэй төвийг сахигчдад шилжүүлсэн. Ингээд ялсны дараа босогчдыг шүүн таслах ажиллагаа явагдаж 1956-58 оын хооронд 100-аад хүнийг цаазаар авсан. /Имре Надь/